Ads

चितवनको सामान्य किसान परिवारमा जन्मिएर बाल्यकालमै ज्याला मजदुरी गर्दै पढेका तिलक कोइराला नेपाली पुँजी बजारमा परिचित नाम हुन्। पत्रकारिताबाट व्यावसायिक यात्रा सुरु गरेका उनले संघर्ष, जोखिम र असफलताबीच सेयर बजारमा आफ्नो पहिचान बनाएका छन्। उनको अनुभवमा लगानीमा सफल हुन पैसा मात्रै होइन, अध्ययन, धैर्यता र सही समयमा निर्णय गर्ने क्षमता पनि आवश्यक हुन्छ।

मजदुरी गर्दै पढाइ, पत्रिका बाँडेर पत्रकारिता

Ads

कोइरालाले बाल्यकालमा ढुंगा बोक्ने, घाँस काट्ने र धान काट्नेजस्ता काम गरेर पढाइलाई निरन्तरता दिएका थिए। आर्थिक कठिनाइका कारण वर्षको करिब छ महिना काम गर्नुपर्ने अवस्था भए पनि उनी पढाइमा उत्कृष्ट विद्यार्थीमध्ये पर्थे।

२०४६ सालको जनआन्दोलन र रेडियो बीबीसीका समाचारबाट प्रभावित उनी पत्रकार बन्ने लक्ष्यसहित काठमाडौं आए। आर्थिक स्रोतको अभावमा संघर्ष गर्दै उनले पत्रिका घरघरमा पुर्‍याउने कामबाट पत्रकारिता सुरु गरे। त्यसपछि विभिन्न पत्रपत्रिका, नेपाल वान टेलिभिजन र इमेज च्यानलमा काम गर्दै रिपोर्टिङ तथा सम्पादनको अनुभव हासिल गरे। पछि उनी आर्थिक समाचार पोर्टल ‘मेरोलगानी’को संस्थापक तथा पहिलो प्रधान सम्पादकका रूपमा जोडिए।

सेयर बजारमा प्रवेश र लगानीको अनुभव

Ads

कोइरालाले सन् २००३ आसपासदेखि नेपाली सेयर बजारमा लगानी गर्न थालेका थिए। सुरुवाती चरणमा किस्ट बैंक र आईसीएफसी फाइनान्सलगायतका कम्पनीमा लगानी गरेर नाफा कमाएको अनुभव उनले सुनाएका छन्। तर, उनको लगानी यात्रा सधैँ नाफामुखी रहेन। केही अवसर गुमाएको र अन्य क्षेत्रमा लगानी गरेको भए राम्रो प्रतिफल पाउन सकिने अवस्था पनि रहेको उनी बताउँछन्।

उनले तारागाउँ रिजेन्सी होटलको सेयर प्रतिकित्ता करिब १७५ रुपैयाँमा खरिद गरी मूल्य बढेपछि करिब ४०० रुपैयाँको आसपासमा बिक्री गरेको अनुभव पनि सुनाएका छन्। उनका अनुसार कम्पनीको सम्भावना पहिचान गर्न सकेमा राम्रो प्रतिफल प्राप्त हुन सक्छ, तर विगतको नाफाले भविष्यको प्रतिफल सुनिश्चित गर्दैन।

राम्रो कम्पनी छान्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन

कोइरालाको अनुभवमा सेयर बजारमा कम्पनी छनोटसँगै खरिद र बिक्रीको समय पहिचान गर्नु पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ। मूल्य बढिरहेको छ भन्दैमा सधैँ बढिरहन्छ भन्ने सोचले लगानीकर्तालाई जोखिममा पार्न सक्छ।

उनले स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक, नबिल बैंक र अपर तामाकोशीजस्ता कम्पनीका सेयर मूल्य उच्च हुँदा बिक्री नगरेर अवसर गुमाएका लगानीकर्ताका उदाहरण प्रस्तुत गरेका छन्। बजार घट्दा ऋणको दबाब र मार्जिन कलका कारण नोक्सानी बढ्न सक्ने भएकाले ऋणमा आधारित लगानीमा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने उनको धारणा छ।

त्यस्तै, अरूले सेयर किने वा बेचेको आधारमा निर्णय लिनुभन्दा कम्पनीको वित्तीय अवस्था, व्यवस्थापन, आम्दानीको सम्भावना र बजार मूल्यको अध्ययन गर्नुपर्ने उनी बताउँछन्। ठूला लगानीकर्ताको आर्थिक अवस्था र जोखिम बहन गर्ने क्षमता फरक हुने भएकाले उनीहरूको रणनीति जस्ताको तस्तै नक्कल गर्नु उचित नहुने उनको अनुभव छ।

सेयर, घरजग्गा र सुनमा लगानीको सम्भावना

कोइरालाले सेयर बजारबाहेक घरजग्गा तथा सुन–चाँदीमा पनि लगानीका अवसर र जोखिम रहेको बताएका छन्। काठमाडौं उपत्यकाको घरजग्गा बजारमा सम्भावना भए पनि जनसंख्या वृद्धिदर, युवाको विदेश पलायन र बस्ती खाली हुँदै जाने प्रवृत्तिले भविष्यमा असर पार्न सक्ने उनको आकलन छ।

सुन तथा चाँदीको मूल्यमा अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति, युद्ध, अमेरिकी डलर र माग–आपूर्तिले प्रभाव पार्ने भएकाले यी क्षेत्रलाई पनि जोखिमरहित मान्न नहुने उनको भनाइ छ।

अहिले आफूले वित्तीय अवस्था राम्रो भएका, आम्दानी बढाउन सक्ने र लाभांश दिन सक्ने कम्पनीमा ध्यान दिने गरेको कोइरालाले बताएका छन्। अल्पकालीन कारोबार र दीर्घकालीन लगानीको उद्देश्य छुट्याएर निर्णय लिनुपर्ने उनको अनुभव छ।

संघर्षबाट सिकेको पाठ

कोइराला आफ्नो यात्रालाई पूर्ण सफलताको कथा मान्दैनन्। पत्रकारिताबाट प्राप्त आम्दानीले काठमाडौंमा जीवनयापन गर्न कठिन हुने अवस्था रहेको र पुँजी बजारको लगानीले आर्थिक आधार बनाउन सहयोग गरेको उनी बताउँछन्। अहिले पनि कृषि तथा अन्य व्यवसायमा सम्भावना खोज्दा कामदारको अभाव र उत्पादन बिक्रीका चुनौती सामना गर्नुपरेको उनको भनाइ छ।

आफूले भोगेका संघर्ष र गल्तीबाट नयाँ पुस्ताले सिक्न सकून् भनेर अनुभव सार्वजनिक गर्ने गरेको उनी बताउँछन्। उनको यात्राले आर्थिक कठिनाइबीच पनि निरन्तर प्रयास र सिकाइको महत्त्व देखाउँछ।

निष्कर्षमा, तिलक कोइरालाको अनुभवले सेयर बजारमा पैसा कमाउने कुनै निश्चित सूत्र नभएको देखाउँछ। अध्ययन, कम्पनीको मूल्यांकन, जोखिम व्यवस्थापन र समयअनुसार निर्णय लिन सक्ने क्षमता लगानीका महत्त्वपूर्ण आधार हुन्। उनको अनुभवबाट सिक्न सकिन्छ, तर त्यसलाई सबै लगानीकर्ताले समान प्रतिफल पाउने ग्यारेन्टीका रूपमा लिनु हुँदैन।