भदौ महिनामा विभिन्न ९ वटा कम्पनीको ठूलो परिमाणमा सेयरको लकइन अवधि समाप्त हुँदैछ। यी कम्पनीमा प्रमोटर, स्थानीय बासिन्दा, कर्मचारी, योग्य संस्थागत लगानीकर्ता (QII) तथा म्युचुअल फन्डतर्फको लकइन अवधि सकिँदैछ। लकइन अवधि समाप्त भएपछि बजारमा थप सेयर कारोबारयोग्य हुने भएकाले सम्बन्धित कम्पनीको सेयर मूल्यमा आपूर्ति बढ्ने दबाब पर्न सक्ने देखिएको छ।
भदौ १ गते रिलायन्स स्पिनिङ मिल्सको योग्य संस्थागत लगानीकर्ता (QII) तर्फको ७ लाख ७० हजार ६४० कित्ता सेयरको लकइन अवधि समाप्त हुँदैछ। बुक बिल्डिङ विधिबाट सार्वजनिक निष्काशनमा आएको रिलायन्स स्पिनिङ मिल्समा योग्य संस्थागत लगानीकर्ताले निश्चित मूल्यमा सेयर खरिदका लागि बिड गरेका थिए। सोही प्रक्रियाबाट कटअफ मूल्य निर्धारण गरी सर्वसाधारणका लागि आईपीओ निष्काशन गरिएको थियो।
रिलायन्स स्पिनिङ मिल्सको आईपीओ प्रतिकित्ता ८२० रुपैयाँभन्दा केही माथिको मूल्यमा सर्वसाधारणका लागि आएको थियो। कम्पनीको सेयर मूल्य एक समय ५ हजार रुपैयाँको आसपास पुगे पनि पछिल्लो समय उल्लेख्य रूपमा घटेको छ। हाल कम्पनीको सेयर मूल्य करिब २ हजार ५६० रुपैयाँ आसपास रहेको अवस्थामा QII को लकइन खुल्न लागेको हो। यसअघि म्युचुअल फन्डतर्फको लकइन अवधि समाप्त भइसकेको छ भने अब QII तर्फको सेयर पनि कारोबारयोग्य बन्नेछ।
नेपालको सेयर बजारमा लकइन अवधिले कम्पनीको सेयर मूल्यमा उल्लेख्य प्रभाव पार्ने गरेको देखिन्छ। कम्पनी सूचीकरण हुँदा बजारमा कारोबारयोग्य सेयरको संख्या कम हुने भएकाले मागको तुलनामा आपूर्ति कम हुन्छ। यस्तो अवस्थामा थोरै खरिद चापले पनि सेयर मूल्यलाई तीव्र रूपमा माथि लैजान सक्छ। तर लकइन अवधि समाप्त भएर ठूलो परिमाणमा सेयर बजारमा आउँदा आपूर्ति अचानक बढ्न सक्ने भएकाले मूल्यमा दबाब सिर्जना हुन सक्छ।
भदौ २ गते मनकामना इन्जिनियरिङ हाइड्रोपावरको प्रमोटर, स्थानीय र कर्मचारीतर्फको गरी ५४ लाख २ हजार ३८० कित्ता सेयरको लकइन अवधि समाप्त हुँदैछ। कम्पनीको सार्वजनिक निष्काशनमार्फत करिब २२ लाख कित्ता सेयर मात्र बजारमा आएको थियो। सुरुवाती चरणमा कारोबारयोग्य सेयरको संख्या कम हुँदा कम्पनीको सेयर मूल्य एक समय प्रतिकित्ता ६९६ रुपैयाँसम्म पुगेको थियो। पछिल्लो समय भने मूल्य घटेर करिब २७९ रुपैयाँमा आएको छ। अब ठूलो परिमाणमा लकइन सेयर कारोबारयोग्य बन्ने भएकाले बजारमा यसको आपूर्ति पक्षलाई लगानीकर्ताले विशेष रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।
त्यस्तै, माण्डु हाइड्रोपावरको पनि भदौ २३ गते ठूलो परिमाणमा सेयरको लकइन खुल्दैछ। कम्पनीको प्रमोटर, स्थानीय बासिन्दा र कर्मचारीतर्फको गरी करिब १ करोड २२ लाख कित्ता सेयरको लकइन समाप्त हुँदैछ। कम्पनीको आईपीओबाट बजारमा आएको सेयर संख्या भने करिब १६ लाख ३६ हजार कित्ता मात्र थियो। सीमित फ्लोटिङ सेयरका कारण कम्पनीको मूल्य एक समय प्रतिकित्ता ९३२ रुपैयाँसम्म पुगेको थियो। पछिल्लो समय भने मूल्य उल्लेख्य रूपमा घटेर करिब ८३० रुपैयाँ आसपास रहेको छ।
यस्ता उदाहरणले नेपालको सेयर बजारमा लकइन प्रणाली र वास्तविक मूल्य निर्धारणबीचको सम्बन्धबारे प्रश्न उठाएको छ। सुरुवातमा कारोबारयोग्य सेयरको संख्या निकै कम हुने र केही समयपछि एकैपटक ठूलो परिमाणमा सेयर बजारमा आउने अवस्थाले मूल्यमा अस्वाभाविक उतारचढाव सिर्जना गर्न सक्ने देखिन्छ। त्यसैले लकइन अवधि कति व्यवहारिक छ र यसले वास्तवमै प्रभावकारी मूल्य खोजी अर्थात् ‘प्राइस डिस्कभरी’ गर्न सहयोग गरिरहेको छ कि छैन भन्ने विषयमा पुनर्विचार गर्नुपर्ने आवाज उठिरहेको छ।
यसअघि म्युचुअल फन्डलाई दिइएको आईपीओ कोटाको लकइन अवधि छोटो हुँदा सूचीकरणलगत्तै ठूलो संख्यामा सेयर बिक्री भएको भन्दै बजारमा प्रश्न उठेको थियो। त्यसपछि धितोपत्र बोर्डले म्युचुअल फन्डको सेयरमा लकइन अवधि राख्ने व्यवस्था गरेको थियो। अहिले भने लामो समयको लकइनका कारण सुरुमा बजारमा सेयरको आपूर्ति कम र पछि एकैपटक ठूलो आपूर्ति हुने समस्या देखिएको भन्दै पुनः लकइनसम्बन्धी व्यवस्थामाथि पुनर्विचार गर्नुपर्ने बहस सुरु भएको छ।
विशेषगरी रिलायन्स स्पिनिङ मिल्समा QII तर्फको लकइन खुल्न थालेपछि बजारमा थप आपूर्ति आउने अपेक्षाले नै मूल्यमा दबाब सिर्जना भएको विश्लेषण गरिएको छ। कम्पनीमा प्रमोटरतर्फको ठूलो परिमाणको सेयरको लकइन भने अझै खुल्न बाँकी छ। प्रमोटर सेयरको लकइन अवधि समाप्त हुँदा बजारमा थप ठूलो संख्यामा सेयर आउन सक्ने भएकाले त्यसले भविष्यमा आपूर्ति र मूल्यमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण बन्नेछ।
भदौ महिनामा रिलायन्स स्पिनिङ मिल्स, मनकामना इन्जिनियरिङ हाइड्रोपावर र माण्डु हाइड्रोपावरबाहेक होटल फरेस्ट इन, सूर्यकुण्ड हाइड्रोपावरलगायत अन्य कम्पनीको पनि लकइन अवधि समाप्त हुँदैछ। म्युचुअल फन्डतर्फको सानो परिमाणको लकइन खुल्दा बजारमा ठूलो प्रभाव नपर्न सक्छ। तर QII, प्रमोटर, स्थानीय तथा कर्मचारीतर्फको ठूलो परिमाणको सेयर एकैपटक कारोबारयोग्य हुँदा सम्बन्धित कम्पनीमा आपूर्तिको दबाब बढ्न सक्छ।
त्यसैले लगानीकर्ताले कुनै कम्पनीको सेयर मूल्य हेर्दा कम्पनीको वित्तीय अवस्था र प्राविधिक पक्ष मात्र नभई बजारमा वास्तविक रूपमा कति कित्ता सेयर कारोबारयोग्य छ भन्ने विषयलाई पनि ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। कम्पनीको कुल सेयर संख्या, फ्लोटिङ सेयर, लकइनमा रहेको सेयर र लकइन खुल्ने मिति जस्ता विषयले आगामी दिनमा बजारमा आपूर्ति कति बढ्न सक्छ भन्ने संकेत दिन्छ। बजार मूलतः माग र आपूर्तिबाट सञ्चालन हुने भएकाले ठूलो परिमाणमा सेयर आपूर्ति हुने घटना नजिकिँदै गर्दा त्यसको सम्भावित प्रभावलाई लगानीकर्ताले पहिले नै मूल्यांकन गर्नुपर्ने हुन्छ।
यता बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ब्याजदर घटिरहेको अवस्थामा सेयर बजारमा तरलता पर्याप्त भए पनि त्यसले अझै अपेक्षित रूपमा माग सिर्जना गर्न सकेको छैन। वाणिज्य बैंकहरूको निक्षेप तथा कर्जाको ब्याजदर घट्दो क्रममा रहेको छ। कर्जाको माग बढ्न नसक्दा बैंकिङ प्रणालीमा रहेको पैसा व्यापक रूपमा कर्जाका रूपमा बाहिर आउन सकेको छैन। यस्तो अवस्थामा बजारमा नयाँ माग सिर्जना गर्ने कुनै बलियो ‘ट्रिगरिङ फ्याक्टर’ को खोजी भइरहेको देखिन्छ।
प्राविधिक रूपमा पनि नेप्से अहिले साइडवेज अवस्थामा रहेको विश्लेषण गरिएको छ। नेप्सेले विगतमा ३ हजार ४०० भन्दा माथिको क्षेत्र छोएपछि गिरावट भोगेको थियो। त्यसपछि २ हजार ४५० देखि २ हजार ६०० आसपासको क्षेत्रले महत्वपूर्ण सपोर्टको रूपमा काम गर्दै आएको देखिन्छ। हाल नेप्से करिब २ हजार ६४० आसपास रहेको अवस्थामा २ हजार ६५० देखि २ हजार ६६० आसपासको क्षेत्र महत्वपूर्ण बनेको छ। यो क्षेत्रभन्दा माथि बजारले बलियो क्लोजिङ दिन सकेमा छोटो अवधिको डाउनट्रेन्ड समाप्त भएर माथितर्फको गति लिन सक्ने सम्भावना देखिन्छ। तर उक्त क्षेत्रबाट बजार पुनः असफल भएमा तल्लो सपोर्ट जोन परीक्षण गर्ने सम्भावना पनि रहन्छ।
समग्र बजार साइडवेज अवस्थामा रहँदा लगानीकर्ताले सम्पूर्ण पोर्टफोलियोभन्दा पनि बलिया देखिएका निश्चित कम्पनी तथा क्षेत्रतर्फ ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। बजार नबढेको अवस्थामा पनि केही कम्पनीले उल्लेख्य प्रदर्शन गर्न सक्ने भएकाले कम्पनी छनोट महत्वपूर्ण हुन्छ। यस क्रममा कारोबारको भोलुमलाई पनि विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। प्राविधिक संरचना राम्रो भए पनि पर्याप्त भोलुम नहुँदा मूल्यको वृद्धि दिगो नहुन सक्छ। वास्तविक खरिद चाप र ठूलो रकमको लगानी देखाउने भोलुमले कुनै कम्पनीप्रति बजारको रुचि बढिरहेको संकेत दिन सक्छ।
यसकारण आगामी दिनमा लगानीकर्ताले लकइन खुल्ने कम्पनी, कारोबारयोग्य सेयरको संख्या, सम्भावित नयाँ आपूर्ति, ब्याजदरको अवस्था, कम्पनीको भोलुम तथा प्राविधिक संरचनालाई एकसाथ हेरेर निर्णय लिनुपर्ने हुन्छ। लकइन खुल्दैमा सेयर मूल्य अनिवार्य रूपमा घट्छ वा बढ्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा त्यसबाट सिर्जना हुने आपूर्ति र बजारमा रहेको मागको अवस्था हेर्नु बढी महत्वपूर्ण हुन्छ। अन्ततः सेयर बजारमा मूल्य निर्धारण गर्ने प्रमुख आधार माग र आपूर्ति नै भएकाले लकइन खुल्ने घटनालाई लगानीकर्ताले आगामी दिनको बजार विश्लेषणमा महत्वपूर्ण सूचकका रूपमा लिनुपर्ने देखिन्छ।
प्रतिकृया