Ads

सेयर बजारमा ट्रेडिङ सुरु गर्न चाहने धेरैलाई पहिलो प्रश्न हुन्छ– कहाँबाट सुरु गर्ने? बजारमा ट्रेडिङ गर्नुअघि डिम्याट अकाउन्ट, मेरोसेयर र ब्रोकर ट्रेडिङ अकाउन्ट आवश्यक पर्छ। त्यसपछि बजारको मूल्य कसरी चलिरहेको छ भनेर बुझ्न चार्ट हेर्न जान्नुपर्छ। तर चार्ट नै कहाँबाट हेर्ने र त्यसमा देखिएका विभिन्न कुरा के हुन् भन्ने जानकारी नहुँदा सुरुवाती लगानीकर्ता अलमलिन सक्छन्। यही कारण ट्रेडिङ सिक्न चाहनेले सबैभन्दा पहिले चार्टको आधारभूत कुरा बुझ्न जरुरी हुन्छ।

चार्ट भनेको बजारको तथ्यांकलाई सजिलो तरिकाले बुझाउने माध्यम हो। बजारमा कुनै निश्चित समयमा सेयर कति मूल्यमा खुल्यो, कति माथिसम्म पुग्यो, कति तल झर्‍यो र अन्त्यमा कति मूल्यमा बन्द भयो भन्ने तथ्यांक दैनिक रूपमा जम्मा हुन्छ। सामान्य रूपमा हेर्दा यी सबै अंकको लामो सूची जस्तो देखिन्छ। तर यही तथ्यांकलाई ग्राफको रूपमा प्रस्तुत गर्दा बजारको चाल, दिशा र परिवर्तन सजिलै देख्न सकिन्छ। यसैलाई चार्ट भनिन्छ।

Ads

चार्टको सबैभन्दा सामान्य प्रकार लाइन चार्ट हो। यसमा प्रत्येक समयको अन्तिम मूल्य अर्थात् क्लोजिङ मूल्यलाई जोडेर एउटा रेखा बनाइन्छ। दैनिक चार्ट हेर्दा प्रत्येक दिनको अन्तिम मूल्य जोडिन्छ भने साप्ताहिक चार्टमा प्रत्येक हप्ताको अन्तिम मूल्य जोडिन्छ। त्यसैगरी मासिक चार्टमा प्रत्येक महिनाको अन्तिम मूल्य जोडिन्छ। यसबाट बजार समग्रमा बढिरहेको छ कि घटिरहेको छ भन्ने सामान्य तस्वीर हेर्न सकिन्छ।

त्यसपछि आउँछ बार चार्ट। यसमा बजारको चारवटा महत्वपूर्ण मूल्य देखाइन्छ– ओपन, हाइ, लो र क्लोज। अर्थात् कुनै निश्चित समयमा बजार कहाँबाट सुरु भयो, त्यही अवधिमा सबैभन्दा माथि कति पुग्यो, सबैभन्दा तल कति झर्‍यो र अन्त्यमा कहाँ बन्द भयो भन्ने कुरा एउटै बारबाट बुझ्न सकिन्छ। हरियो बारले सामान्यतया क्लोजिङ मूल्य ओपनिङभन्दा माथि रहेको र रातो बारले क्लोजिङ मूल्य ओपनिङभन्दा तल रहेको देखाउँछ।

चार्टको तल देखिने अर्को महत्वपूर्ण कुरा भोलुम हो। कुनै कम्पनीको सेयर कति कित्ता कारोबार भयो भन्ने जानकारी भोलुमले दिन्छ। तर नेप्से इन्डेक्सको चार्टमा कारोबार भएको रकम अर्थात् टर्नओभर देखाइन्छ। यसले बजारमा कति कारोबार भइरहेको छ भन्ने बुझ्न सहयोग गर्छ।

चार्टमा विभिन्न समयावधि पनि छनोट गर्न सकिन्छ। यसलाई टाइम फ्रेम भनिन्छ। एक दिनको बजार हेर्न दैनिक चार्ट, एक हप्ताको चाल हेर्न साप्ताहिक चार्ट र लामो समयको अवस्था बुझ्न मासिक चार्ट प्रयोग गर्न सकिन्छ। ट्रेडरले आफूले गर्न खोजेको विश्लेषणअनुसार फरक–फरक टाइम फ्रेम प्रयोग गर्छ।

चार्टमा कम्पनी खोज्न पनि धेरै सजिलो हुन्छ। कम्पनीको नाम वा सिम्बल थाहा छ भने सिधै सर्च गरेर त्यसको चार्ट हेर्न सकिन्छ। त्यसैगरी सेक्टरअनुसार पनि कम्पनी छनोट गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि बैंकिङ, विकास बैंक, हाइड्रोपावर वा फाइनान्स क्षेत्र छुट्टाछुट्टै हेरेर कुन कम्पनी बढिरहेको छ र कुन घटिरहेको छ भन्ने जानकारी लिन सकिन्छ।

चार्टमा विभिन्न ड्रइङ टुल पनि हुन्छन्। यिनको प्रयोग गरेर ट्रेन्ड लाइन, च्यानल, सपोर्ट–रेजिस्टेन्स लगायतका विभिन्न स्तर पहिचान गर्न सकिन्छ। आवश्यक परे कुनै मूल्यस्तरमा लाइन लगाउन, समयको दूरी नाप्न वा चार्टको कुनै विशेष भागलाई चिन्ह लगाउन पनि यी टुल प्रयोग गर्न सकिन्छ। प्राविधिक विश्लेषण सिक्दै जाँदा यिनै टुलको प्रयोग अझ महत्वपूर्ण हुँदै जान्छ।

अब कुरा आउँछ क्यान्डलस्टिक चार्टको। सेयर बजारमा सबैभन्दा धेरै प्रयोग हुने चार्टमध्ये क्यान्डलस्टिक पनि एक हो। एउटा क्यान्डलले पनि ओपन, हाइ, लो र क्लोज गरी चारवटा महत्वपूर्ण मूल्य देखाउँछ। तर यसको विशेषता भनेको बजारको छोटो अवधिको चाललाई धेरै सजिलो तरिकाले देखाउन सक्नु हो।

बजार सधैँ एउटै दिशामा सीधा चल्दैन। कहिले माथि जान्छ, कहिले तल आउँछ। यसरी बजारको मुख्य चाललाई सामान्य रूपमा दुई भागमा बुझ्न सकिन्छ– अपवर्ड मुभ र डाउनवर्ड मुभ। बजार माथि जाने क्रममा पनि बीचमा केही तल आउन सक्छ र बजार तल झर्ने क्रममा पनि बीचमा केही माथि जान सक्छ। यिनै साना–ठूला चालको संयोजनबाट बजारको ट्रेन्ड बन्ने गर्छ।

त्यसैले प्राविधिक विश्लेषणको सुरुवाती चरणमा बजार कुन दिशामा गइरहेको छ भन्ने बुझ्नु निकै महत्वपूर्ण हुन्छ। बजार बढ्दो ट्रेन्डमा छ कि घट्दो ट्रेन्डमा छ, त्यसपछि मात्र अन्य चार्ट प्याटर्न र संकेतहरू हेर्न सकिन्छ।

क्यान्डलस्टिकले बजारमा सम्भावित परिवर्तनको संकेत पनि दिन सक्छ। उदाहरणका लागि लामो समयदेखि बजार घटिरहेको अवस्थामा कुनै बुलिस रिभर्सल क्यान्डल बनेर त्यसको संकेत पुष्टि भयो भने बजार माथि जान सक्ने सम्भावना बढ्न सक्छ। तर एउटा क्यान्डल बनेकै भरमा बजार पक्कै बढ्छ वा घट्छ भन्न भने मिल्दैन। प्राविधिक विश्लेषण भविष्यवाणी गर्ने जादुको मन्त्र होइन, सम्भावना बुझ्ने एउटा औजार हो।

यही कुरा ट्रेडिङमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण छ। चार्ट हेरेर ट्रेड गर्दा पनि जोखिम रहन्छ। त्यसैले कुनै संकेत देखिनेबित्तिकै हतारमा सेयर किन्न वा बेच्नुभन्दा त्यसको पुष्टि पर्खनु र जोखिम व्यवस्थापन गर्नु आवश्यक हुन्छ। बजारमा कहिल्यै पनि शतप्रतिशत ग्यारेन्टी हुँदैन। उद्देश्य भनेको जोखिमलाई सकेसम्म कम गर्दै आफूले लिएको निर्णय सफल हुने सम्भावना बढाउनु हो।

बजार किन बढ्छ वा घट्छ भन्ने बुझ्न पनि चार्टसँगै बजारको आधारभूत व्यवहार बुझ्नुपर्छ। सामान्य रूपमा बजारमा माग बढ्दा मूल्य माथि जान्छ र बिक्रीको दबाब बढ्दा मूल्य तल आउँछ। लगानीकर्ताको डर र लोभले पनि बजारको माग र आपूर्तिमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। त्यसैले चार्टले देखाउने मूल्यको चाल पछाडि बजारमा भइरहेको मनोविज्ञान बुझ्न सके ट्रेडिङको निर्णय अझ व्यवस्थित बनाउन सकिन्छ।

अन्ततः सेयर बजारमा ट्रेडिङ सिक्नु भनेको एकै दिनमा सबै कुरा जान्नु होइन। सुरुमा डिम्याट, मेरोसेयर र ट्रेडिङ अकाउन्टदेखि चार्ट खोल्न सिक्ने, त्यसपछि लाइन चार्ट, बार चार्ट र क्यान्डलस्टिक बुझ्ने, बजारको अपवर्ड र डाउनवर्ड मुभ पहिचान गर्ने र विस्तारै ट्रेन्ड, चार्ट प्याटर्न तथा अन्य प्राविधिक टुल सिक्दै जाने प्रक्रिया हो। आधारभूत कुरा राम्रोसँग बुझेपछि मात्र जटिल प्राविधिक विश्लेषणतर्फ जानु उपयुक्त हुन्छ। यसरी सिक्दै गएमा चार्ट हेर्दा केवल धेरै लाइन र क्यान्डल देखिने होइन, त्यसले बजारको चालबारे के भन्न खोजिरहेको छ भन्ने कुरा पनि बुझ्न सकिन्छ।