नेपालको सेयर बजार अहिले विभिन्न बहस र अपेक्षाको केन्द्रमा छ। बजेटपछि बजार किन अपेक्षित रूपमा बढ्न सकेन, लगानीकर्ताको मनोविज्ञान कस्तो छ, र आगामी दिनमा बजारको दिशा कता जान सक्छ भन्ने विषयमा स्टक ब्रोकर एसोसिएसनका पूर्वअध्यक्ष तथा कालिका सेक्युरिटिजका अध्यक्ष नरेन्द्र सिजापतिले आफ्नो अनुभव र विश्लेषण प्रस्तुत गरेका छन्। करिब दुई दशकदेखि सेयर बजारसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका सिजापति नेपालको सेयर बजारलाई केवल चार्ट, क्यान्डल वा मूल्यको उतारचढावबाट मात्र नभई कानुनी, नीतिगत र मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट हेर्नुपर्ने बताउँछन्।
उनका अनुसार सेयर बजार जुवा वा भाग्यको खेल होइन, बरु देशको अर्थतन्त्रको “एक्सरे रिपोर्ट” हो। कम्पनीहरू स्वस्थ छन् भने बजार स्वस्थ हुन्छ, बजार पारदर्शी छ भने लगानीकर्ताको विश्वास बढ्छ। उनी भन्छन्, धेरै लगानीकर्ताले फ्लोरसिट, ब्रोकरको खरिद–बिक्री वा क्षणिक सूचनाको आधारमा निर्णय गर्ने गर्छन्, तर दीर्घकालमा यस्ता विश्लेषणले सफलता दिने सम्भावना अत्यन्त कम हुन्छ। सेयर बजारमा मूल्य होइन, भविष्यको सपना किन्ने गरिन्छ र त्यो सपना कत्तिको यथार्थपरक छ भन्ने बुझ्न सक्नुपर्छ।
सिजापतिले आफूले बजार विश्लेषण गर्दा तीन वटा प्रमुख सूचक प्रयोग गर्ने बताए—विश्वास, स्थिरता र पारदर्शिता। उनका अनुसार विश्वासले लगानी भित्र्याउँछ, स्थिरताले दीर्घकालीन पूँजीलाई बजारमा टिकाइराख्छ र पारदर्शिताले बजारलाई स्वस्थ बनाउँछ। यी तीन सूचक बलियो भएमा बजारको भविष्य सकारात्मक हुने उनको धारणा छ।
बजेटपछि बजारमा देखिएको निराशाबारे बोल्दै उनले लगानीकर्ताले सरकारबाट विशेष ‘प्याकेज’ को अपेक्षा गरेको तर सरकारले केवल ‘सन्देश’ दिएको बताए। पूँजीगत लाभकरलाई अन्तिम करको रूपमा स्पष्ट गरिए पनि कर प्रणालीमा स्थिरताको अभाव अझै रहेको उनको तर्क छ। लगानीकर्ताले नाफामा कर तिर्नुपर्ने तर घाटा समायोजनको व्यवस्था नहुनुले बजारमा अन्योल कायम रहेको उनी बताउँछन्। लगानीकर्तालाई सबैभन्दा आवश्यक कुरा करको दरभन्दा पनि दीर्घकालीन नीतिगत स्थिरता भएको उनको भनाइ छ।
उनले पछिल्लो समय वित्तीय क्षेत्रसँग जोडिएका उद्योगी–व्यवसायीमाथि भएका छानबिनले पनि बजारमा मनोवैज्ञानिक असर पारेको बताए। व्यवसायी र आर्थिक अपराधमा संलग्न व्यक्तिलाई एउटै रूपमा हेर्ने प्रवृत्तिले अर्थतन्त्र र बजार दुवैलाई असर गर्ने उनको धारणा छ। यद्यपि, सुशासनको अभियान दीर्घकालमा सकारात्मक हुने र अहिले देखिएको असहजता संक्रमणकालीन अवस्था मात्र भएको उनको विश्वास छ।
आगामी दिनबारे उनी आशावादी देखिन्छन्। सरकार स्थिर रहेको, सुशासनलाई प्राथमिकता दिएको र विकास खर्च प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न सके नेपालको अर्थतन्त्र र सेयर बजार दुवैमा सकारात्मक परिवर्तन आउने उनको अनुमान छ। विशेष गरी होटल र जलविद्युत् क्षेत्रमा सम्भावना देखिएको उनले बताए। बैंकिङ क्षेत्रमा भने पूँजी संरचना र नियामकीय नीतिका कारण तत्काल ठूलो सम्भावना नदेखिएको उनको विश्लेषण छ।
लगानीकर्तालाई सल्लाह दिँदै उनले हल्ला र अफवाहको भरमा निर्णय नगर्न आग्रह गरे। सेयर बजारमा लगानी गर्नु भनेको सपना किन्नु हो, त्यसैले आफ्नो योजना, लक्ष्य र जोखिम वहन क्षमताका आधारमा मात्र निर्णय गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ। ऋण लिएर लगानी गर्नेहरूलाई पनि उनले सावधानी अपनाउन सुझाव दिए। उनका अनुसार ऋण इन्धन जस्तै हो—सही प्रयोग भए गति दिन्छ, गलत प्रयोग भए आगो लगाउन सक्छ।
अन्त्यमा सिजापतिले नेपालको सेयर बजारप्रति आफू अझै आशावादी रहेको बताए। अहिलेको समय चुनौतीपूर्ण भए पनि धैर्य, अनुशासन र सही रणनीति अपनाउने लगानीकर्ताका लागि आगामी वर्षहरू अवसरपूर्ण हुन सक्ने उनको निष्कर्ष छ।
प्रतिकृया