पछिल्लो समय लगानीकर्तामाझ ‘एसआईपी’ (Systematic Investment Plan) निकै चर्चित विषय बनेको छ। सामाजिक सञ्जालदेखि लगानीसम्बन्धी छलफलसम्म एसआईपीबाट दीर्घकालमा ठूलो रकम बनाउन सकिने चर्चा भइरहेका छन्। तर धेरैलाई अझै पनि एसआईपी भनेको के हो, कसरी काम गर्छ र नेपालमा ‘SIP on Stock’ कसरी सुरु गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा स्पष्ट जानकारी छैन।

सामान्यतया एसआईपी भन्नाले निश्चित समय अन्तरालमा निश्चित रकम नियमित रूपमा लगानी गर्ने प्रणालीलाई बुझिन्छ। नेपालमा अहिले प्रचलित एसआईपी मुख्यतः ओपन-एन्डेड म्युचुअल फण्डमार्फत गरिन्छ। यसमा लगानीकर्ताले हरेक महिना निश्चित रकम म्युचुअल फण्डमा लगानी गर्छन् र फण्ड व्यवस्थापकले उक्त रकम विभिन्न कम्पनीका सेयर तथा अन्य लगानी उपकरणमा परिचालन गर्छन्।

म्युचुअल फण्डमार्फत एसआईपी गर्दा लगानी व्यवस्थापनको झन्झट हुँदैन। तर फण्ड व्यवस्थापन शुल्क लगायतका विभिन्न खर्च कटौती हुने भएकाले प्रतिफलमा केही असर पर्न सक्छ। यद्यपि, दीर्घकालीन लगानीकर्ताका लागि यो तुलनात्मक रूपमा सहज विकल्प मानिन्छ।

तर यदि लगानीकर्तासँग सेयर बजारको आधारभूत ज्ञान छ भने ‘SIP on Stock’ अर्को आकर्षक विकल्प हुन सक्छ। SIP on Stock भनेको कुनै एक वा एकभन्दा बढी कम्पनीको सेयरमा हरेक महिना निश्चित रकम नियमित रूपमा लगानी गर्दै जानु हो। यसमा कुनै फण्ड व्यवस्थापक वा बिचौलियाको भूमिका हुँदैन र लगानीकर्ताले आफ्नो लगानीमाथि प्रत्यक्ष नियन्त्रण राख्न सक्छन्।

नेपालमा SIP on Stock अझै व्यापक रूपमा चर्चामा नआए पनि यसको अवधारणा निकै सरल छ। उदाहरणका लागि, कुनै लगानीकर्ताले हरेक महिना ५ हजार रुपैयाँ लगानी गर्ने निर्णय गरे भने बजार बढेको वा घटेको अवस्थाको पर्वाह नगरी सोही रकमले नियमित रूपमा सेयर खरिद गरिरहन्छ। यसरी विभिन्न मूल्यमा खरिद हुँदा औसत लागत (Average Cost) कम हुँदै जान्छ, जसले दीर्घकालमा राम्रो प्रतिफल प्राप्त गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार SIP on Stock को सबैभन्दा ठूलो फाइदा भनेको बजारको उतारचढावलाई अवसरका रूपमा प्रयोग गर्न सक्नु हो। धेरैजसो लगानीकर्ताले बजार उच्च विन्दुमा पुगेपछि मात्र लगानी सुरु गर्ने र बजार घटेपछि डराउने प्रवृत्ति देखिन्छ। तर एसआईपीमा भने बजार बढोस् वा घटोस्, नियमित लगानी जारी राखिन्छ। यसले भावनात्मक निर्णयलाई कम गर्दै लगानी अनुशासन विकास गर्न मद्दत गर्छ।

यद्यपि, SIP on Stock गर्दा कम्पनी छनोटमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। नियमित लाभांश वितरण गर्ने, कम ऋण भएका, राम्रो व्यवस्थापन भएका तथा भविष्यमा वृद्धि सम्भावना देखिएका कम्पनीहरूलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ। साथै एउटै कम्पनीमा मात्र केन्द्रित नभई विभिन्न क्षेत्रका तीनदेखि चारवटा कम्पनीमा लगानी विभाजन गर्दा जोखिम व्यवस्थापन गर्न सहज हुन्छ।

लगानीकर्ताले गर्ने अर्को सामान्य गल्ती भनेको बजार घट्दा एसआईपी रोक्नु हो। वास्तवमा, बजार घटेको बेला कम मूल्यमा बढी कित्ता सेयर खरिद गर्न सकिने भएकाले यस्तो समय एसआईपीका लागि अझ उपयुक्त मानिन्छ। त्यस्तै, ‘पछि सुरु गरौंला’ भन्दै समय बिताउनु पनि दीर्घकालीन प्रतिफलका लागि हानिकारक हुन सक्छ। एसआईपीमा समय नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण तत्व हो, किनकि यसले चक्रवृद्धि प्रतिफल (Compounding) को शक्ति प्रयोग गर्छ।

यदि कुनै लगानीकर्ताले हरेक महिना ५ हजार रुपैयाँ नियमित रूपमा २० देखि ३० वर्षसम्म लगानी गर्न सकेमा, चक्रवृद्धि प्रतिफलको प्रभावले भविष्यमा ठूलो पूँजी निर्माण गर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ। यही कारणले एसआईपीलाई छिटो धनी बन्ने उपायभन्दा पनि दीर्घकालीन सम्पत्ति निर्माण गर्ने रणनीतिका रूपमा हेरिन्छ।

निष्कर्षमा, म्युचुअल फण्डमार्फत एसआईपी गर्ने कि प्रत्यक्ष रूपमा SIP on Stock गर्ने भन्ने कुरा लगानीकर्ताको ज्ञान, समय र जोखिम बहन क्षमतामा निर्भर हुन्छ। तर जुनसुकै विकल्प रोजिए पनि नियमितता, अनुशासन र दीर्घकालीन सोच नै सफल लगानीको मुख्य आधार हो।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?