Ads

पछिल्लो समय भारी वर्षा र बाढीको जोखिमका कारण हाइड्रोपावर कम्पनीका सेयरमा बिक्री दबाब देखिएको छ। एक दिन नेप्से ३४ अंकले घट्दा ६ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँको कारोबार भएकोमा हाइड्रोपावर क्षेत्रमा मात्रै करिब २ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो। सो दिन हाइड्रोपावर उपसूचक पनि ६१ अंकले घटेको थियो।

लगानीकर्ताले गत महिना रसुवामा आएको बाढीबाट जलविद्युत आयोजनामा भएको क्षतिलाई आधार बनाएर पुनः क्षति हुन सक्ने जोखिम आकलन गर्दै बिक्री बढाएको देखिन्छ। तर पछिल्लो अवस्थासम्म यसपटक जलविद्युत आयोजनामा प्रत्यक्ष ठूलो क्षति भएको विवरण आएको छैन। प्रसारण लाइनतर्फ भने क्षति पुगेको छ।

Ads

अहिलेको बाढी जोखिम कस्तो छ?

मौसम पूर्वानुमानअनुसार न्यूनचापीय प्रणाली कमजोर हुँदै गएसँगै वर्षा क्रमशः घट्ने अपेक्षा गरिएको छ। कोशी र बागमती क्षेत्रमा तुलनात्मक रूपमा जोखिम घटेको देखिएको छ भने गण्डकी तथा केही पश्चिमी क्षेत्रमा वर्षाको प्रभाव बढी देखिएको थियो।

जलविद्युत आयोजनालाई नदी बेसिनका आधारमा हेर्दा कोशी बेसिनमा करिब ४८, गण्डकी बेसिनमा ४१ र बागमती बेसिनमा ६ वटा सूचीकृत आयोजनासँग सम्बन्धित कम्पनीका परियोजना रहेका छन्। यसमध्ये यसपटक गण्डकी–नारायणी बेसिनलाई तुलनात्मक रूपमा बढी जोखिमयुक्त क्षेत्रका रूपमा हेरिएको थियो।

गत वर्षको ठूलो बाढीमा विभिन्न जलविद्युत आयोजनामा क्षति पुगेको अनुभवका कारण यसपटक लगानीकर्तामा थप सतर्कता देखिएको हो। तर हालसम्म प्राप्त विवरणअनुसार यसपटक त्यस्तो ठूलो प्रत्यक्ष क्षति देखिएको छैन।

प्रसारण लाइनमा क्षति, आयोजनामा असर

प्रसारण लाइनमा क्षति हुँदा आयोजनाले उत्पादन गरेको विद्युत राष्ट्रिय प्रणालीमा पठाउन समस्या हुन सक्छ। तर हालसम्म प्रसारण संरचनामा भएको क्षति पनि ठूलो नरहेको र मर्मतपछि विद्युत आपूर्ति सामान्य हुने अपेक्षा गरिएको छ।

यसले आयोजनाको भौतिक संरचना सुरक्षित रहे पनि प्रसारण पूर्वाधारलाई भने हाइड्रोपावर लगानीकर्ताले छुट्टै जोखिमका रूपमा हेर्नुपर्ने देखाउँछ।

हाइड्रोपावरका लागि ब्याजदरको अवसर

हाल बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ब्याजदर तुलनात्मक रूपमा न्यून स्तरमा रहेको छ। जलविद्युत आयोजनाको वित्तीय संरचनामा ठूलो हिस्सा ऋण हुने भएकाले ब्याजदर घट्दा आयोजनाको वित्तीय लागतमा प्रत्यक्ष प्रभाव पर्छ।

अर्थात् ऋणको लागत घट्दा सञ्चालनमा रहेका आयोजनाको नाफा तथा आगामी परियोजनाको वित्तीय अवस्था सुधारिन सक्ने सम्भावना रहन्छ।

गत वर्षको बाढीबाट छुट्टै सिकाइ

गत वर्षको बाढीमा सूचीकृत तथा गैरसूचीकृत विभिन्न जलविद्युत आयोजनामा क्षति पुगेको थियो। त्यस अनुभवपछि आयोजनाहरूले सम्भावित बाढी तथा पहिरोको जोखिम व्यवस्थापनमा थप तयारी गरेका छन्।

यसपटक पनि नदीको बहाव बढे पनि आयोजनाको भौतिक संरचना सुरक्षित रहन सकेमा उच्च उत्पादन क्षमताको उपयोग गर्न सकिने अवस्था बन्न सक्छ।

विद्युत उत्पादन र PPA दर

जलविद्युत आयोजनाको आम्दानीमा उत्पादनको मात्रा र PPA दर महत्वपूर्ण हुन्छ। वर्षायाममा नदीमा पानीको प्रवाह बढी हुने भएकाले आयोजनाले उच्च क्षमतामा विद्युत उत्पादन गर्न सक्छन्।

नेपाल विद्युत प्राधिकरणले विभिन्न समयमा प्रणालीको माग, प्रसारण क्षमता तथा विद्युत आपूर्तिको अवस्थाअनुसार उत्पादन व्यवस्थापन गर्ने गरेको छ। यसअघि केही आयोजनाले वर्षायाममा समेत पूर्ण क्षमतामा उत्पादन गर्न नपाएको जानकारी दिएका थिए।

तर पछिल्लो समय केही प्रसारण पूर्वाधार विस्तार भइसकेकाले विद्युत प्रवाहको क्षमता बढेको छ। विशेषगरी मर्स्याङ्दी करिडोरको प्रसारण संरचना सञ्चालनमा आएपछि त्यस क्षेत्रका केही आयोजनालाई लाभ पुगेको छ।

सुख्खायाममा PPA दरको प्रभाव

वर्षायामको तुलनामा सुख्खायाममा विद्युतको PPA दर बढी हुने भएकाले आगामी महिनामा उत्पादन हुने विद्युतको मात्रा जलविद्युत कम्पनीका लागि महत्वपूर्ण हुन सक्छ।

हालको वर्षाले नदीमा पानीको बहावलाई केही समयसम्म समर्थन गर्न सक्ने भएकाले आगामी सुख्खायाममा समेत पर्याप्त पानी उपलब्ध भए उत्पादनमा सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ।

लगानीकर्ताले के हेर्ने?

हाइड्रोपावर कम्पनी मूल्यांकन गर्दा केवल हालको सेयर मूल्य वा उत्पादन क्षमतामात्र हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। आयोजनाको ऋण, ब्याजदर, उत्पादन क्षमता, PPA दर, प्रसारण लाइनको अवस्था, नयाँ आयोजनामा गरिएको लगानी, निर्माणाधीन परियोजना र कम्पनीको वित्तीय अवस्थालाई समेत हेर्नुपर्ने हुन्छ।

कतिपय साना जलविद्युत कम्पनीका हाल सञ्चालनमा रहेका आयोजना कम क्षमताका भए पनि उनीहरूले नयाँ तथा ठूला परियोजनामा इक्विटी लगानी गरेका छन्। त्यस्ता कम्पनीको भविष्यको आम्दानीमा नयाँ परियोजनाको योगदान महत्वपूर्ण हुन सक्छ।

मुख्य कुरा

पछिल्लो बाढीबाट ठूलो प्रत्यक्ष क्षति नभएको अवस्थामा हाइड्रोपावर क्षेत्रमा देखिएको बिक्री दबाब केही हदसम्म जोखिमको आकलनमा आधारित देखिन्छ। अब वर्षा क्रमशः घट्दै जाने अवस्था, प्रसारण पूर्वाधारको विकास, ब्याजदर, विद्युत उत्पादन तथा आगामी सुख्खायामको उत्पादनले हाइड्रोपावर कम्पनीहरूको वित्तीय प्रदर्शनमा प्रभाव पार्नेछन्।

त्यसैले आगामी दिनमा हाइड्रोपावर क्षेत्रलाई हेर्दा बाढीको जोखिमसँगै प्रसारण क्षमता, ब्याजदर, PPA दर, उत्पादन क्षमता, ऋण र नयाँ परियोजनामा गरिएको लगानी मुख्य विषय हुनेछन्।